واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
914
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
يك محاصرهء چهل روزه قلعه مسخر گشت . در اين ميان جلال الدين ، شمس الدين وزير را كه در قلعه محبوس بود آزاد كرد و وى را به غزنه فرستاد و او خبر نزديك شدن سلطان را به مردم آن شهر رسانيد . هفتهاى بعد جلال الدين وارد شد و همهء سران لشكر نسبت به وى ابراز اطاعت و انقياد كردند . جوزجانى و نسوى بالكل از عمدة الملك ياد نمىكنند . به گفتهء جوزجانى رضى الملك كه از اغراق شكست خورده بود از طرف اعظم الملك دستگير شد و پس از ورود جلال الدين به قتل رسيد . به گفتهء نسوى رضى الملك پيشتر شغل مشرف ديوان را در غزنه ايفاء مىكرده ( رجوع شود به ص 784 - 785 ) . صلاح الدين همهء امور ادارى كشورى را به وى محول كرده بود ، ولى چون رضى الملك وجوه خزانه را حيف و ميل مىكرده از وى ناراضى بوده . آنگاه رضى الملك فوج سجستانى را اغوا كرد كه صلاح الدين را به قتل رسانند . تا هنگام ورود جلال الدين حكومت در دست رضى الملك باقى ماند . خود جلال الدين هم فقط پس از آنكه بر اثر پيكار در نزديكى پروان فاتح و پيروزمند به غزنه بازگشت تصميم به تعويض وى گرفت . رضى الملك به خاطر نقودى كه حيف و ميل كرده بود مورد شكنجه قرار گرفت و بر اثر آن درگذشت . ولى چون جوينى و جوزجانى هر دو متفقا گواهى مىدهند ، به احتمال اقوى هنگام ورود جلال الدين ، غزنه در تحت حكومت اعظم الملك بوده است . جلال الدين به اتفاق امين الملك و 30000 مرد لشكرى وارد غزنه شد . بنا به گفتهء نسوى « 1 » 30000 نفر مرد جنگى نيز در غزنه به وى پيوستند .
--> ( 1 ) - « سيرت جلال الدين » ، متن ، 80 ؛ ترجمه ، 134 . مؤلف مىگويد كه هر يك از چهار سردار غزنه داراى 30000 تن مرد لشكرى بوده و لشكرى ديگر به همين شمار با جلال الدين و امين الملك وارد آنجا شد . بنابراين مىبايست مجموع لشكريان